artblog

จิตรกรรมฝาผนังไทยภูมิปัญญาแห่งศิลปะและศรัทธาที่สืบทอดมาแต่โบราณ

🇺🇸 English

เวลาที่เราไปวัดวาอารามในประเทศไทย แล้วเข้าไปในโบสถ์หรือวิหาร นอกจากสิ่งที่เห็นเด่นชัดถนัดตาอย่างองค์พระพุทธรูปที่เป็นเหมือนประธานของพื้นที่แล้ว องค์ประกอบสำคัญอีกอย่างที่เรามักจะเห็นอยู่ภายในโบสถ์หรือวิหารก็คือ จิตรกรรมฝาผนัง

จิตรกรรมฝาผนัง ไม่ได้แค่เพียงทำหน้าที่ประดับตกแต่งพื้นที่ภายในโบสถ์หรือวิหารเพื่อสร้างความรู้สึกสงบและศรัทธาให้แก่พระภิกษุและเหล่าบรรดาพุทธศาสนิกชนเท่านั้น หากแต่ยังทำหน้าที่แสดงถึงหลักธรรมคำสอนในพระพุทธศาสนา และเรื่องราวในพระไตรปิฎก

ด้วยความที่ในยุคสมัยโบราณ มีคนจำนวนน้อยมากที่อ่านหนังสือออก เพราะการอ่านเขียนเล่าเรียนถูกสงวนไว้ให้แค่ชนชั้นสูงในสังคมเท่านั้น ดังนั้น การจะศึกษาเรียนรู้พระธรรมคำสอนในศาสนาพุทธ นอกจากการฟังเทศน์ฟังธรรมจากพระภิกษุสงฆ์โดยตรงแล้ว คนธรรมดาทั่วๆ ไปก็ได้อาศัยดูชมและศึกษาเอาจากภาพวาดฝาผนังในโบสถ์และวิหารของวัดนั่นเอง

artblog

งานจิตรกรรมฝาผนังในโบสถ์หรือวัดไทย มักจะถูกทำในรูปแบบของงานจิตรกรรมไทยแบบประเพณี ที่มักจะวาดด้วยสีฝุ่น ในรูปแบบ 2 มิติ เน้นการตัดเส้น วาดลวดลายซับซ้อนละเอียดอ่อน และใช้สีสันสดใส องค์ประกอบของภาพจะแสดงแค่ความกว้างและยาว ไม่มีความลึก และไม่มีการใช้แสงเงาในภาพ จิตรกรรมฝาผนังในวัดไทยมักจะมีลักษณะเด่นในการจัดวางภาพแบบเล่าเรื่องเป็นตอนๆ ตามผนังและช่องหน้าต่าง ด้านหน้าและหลังพระประธานรอบโบสถ์วิหาร เดิมทีจิตรกรรมฝาผนังของไทย (สยาม) มักใช้สีแบบเอกรงค์ (monochrome) ก่อนที่จะมีการนำเข้าสีจากการค้าขายแลกเปลี่ยนกับต่างประเทศ ทำให้งานจิตรกรรมไทยมีสีสันหลากหลาย สดใสสวยงามมากขึ้น

ในยุคกรุงศรีอยุธยาตอนต้น จิตรกรรมฝาผนังในวัดมักจะเล่าเรื่องของอดีตพระพุทธเจ้าที่ตรัสรู้ในโลกมนุษย์ทั้ง 27 พระองค์ (พระพุทธเจ้าเป็นพระองค์ที่ 28) ก่อนที่จะหันมานิยมเล่าเรื่องของทศชาติชาดก (อดีตชาติของพระพุทธเจ้าที่บำเพ็ญบารมีก่อนจะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าใน 10 ชาติสุดท้าย) และพุทธประวัติในช่วงต่างๆ อย่างตอน พระพุทธเจ้าทรงประสูติ, ออกผนวช (บวช), ตรัสรู้ และปรินิพพาน ในยุคกรุงศรีอยุธยาตอนปลายและกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น รวมถึงภาพไตรภูมิ (หรือโลกและจักรวาลตามความเชื่อในศาสนาฮินดูและพุทธ) และเรื่องราวจากวรรณคดี อย่างรามเกียรติ์ พงศาวดารต่างๆ หรือจิตรกรรมฝาผนังที่สอดแทรกปริศนาธรรมกับคติธรรมต่างๆ

ด้วยความที่งานจิตรกรรมฝาผนังเป็นงานที่ทำเพื่อถวายเป็นพุทธบูชา หรือทำเพื่ออุทิศให้แก่พระพุทธศาสนาด้วยแรงศรัทธา เราจึงมักไม่ทราบว่าใครเป็นผู้วาดภาพจิตรกรรมฝาผนังเหล่านั้น โดยเฉพาะวัดโบราณในสมัยอยุธยา แต่ในสมัยรัตนโกสินทร์นั้นมีจิตรกรเอกผู้เป็นที่รู้จักหลายคน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ครูคงแป๊ะและครูทองอยู่ ผู้ได้รับการยกย่องว่าเป็นจิตรกรเอกแห่งสมัยรัชกาลที่ 3 และรัชกาลที่ 4 ผู้มีฝีมือการวาดภาพอันน่าอัศจรรย์ โดยผลงานที่เรียกได้ว่าเป็นเพชรน้ำเอกของจิตรกรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นของจิตรกรทั้งสองนั้นยังมีหลงเหลือให้เห็นค่อนข้างสมบูรณ์ในโบสถ์วัดสุวรรณาราม เขตบางกอกน้อย

artblog

หรือ ขรัวอินโข่ง จิตรกรเอกแห่งสมัยรัชกาลที่ 4 ศิลปินในสมณเพศ (พระภิกษุ) ผู้เป็นจิตรกรไทยคนแรกที่นำเทคนิคการวาดภาพแบบตะวันตก ที่ใช้แสงเงา ปริมาตร และหลักทัศนียภาพ (perspective) แสดงระยะใกล้ไกลและความลึกมาใช้กับงานจิตรกรรมฝาผนังไทย ผลงานที่โด่งดังที่สุดคือภาพจิตรกรรมฝาผนังภายในโบสถ์วัดบวรนิเวศและวัดบรมนิวาส

ส่วนงานจิตรกรรมไทยแบบประเพณีในยุคปัจจุบันนั้น มีการผสมผสานเรื่องราวแบบร่วมสมัยและวัฒนธรรมป๊อปอย่างภาพยนตร์  การ์ตูน หรือเหล่าบรรดาบุคคลในข่าวต่างๆ เข้าไป จนกลายเป็นงานจิตรกรรมไทยที่สามารถสื่อสารกับคนรุ่นใหม่ๆ ศิลปินที่โดนเด่นก็มีอย่าง เฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์ ผู้บุกเบิกการวาดภาพจิตรกรรมฝาผนังไทยในโบสถ์วัดพุทธประทีป กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ และเป็นผู้สร้างวัดร่องขุ่น ในจังหวัดเชียงราย

อ้างอิงข้อมูลจาก

https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%88%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2

https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%82%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B8%AD%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%87

http://narabondzai.blogspot.com/2009/01/blog-post.html

ภาพประกอบ

1. จิตรกรรมฝาผนังแบบไทยประเพณี ไม่ทราบที่มา ภาพจาก https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%88%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2

2. ภาพจิตรกรรมฝาผนังในโบสถ์วัดบรมนิวาส โดย ขรัวอินโข่ง ภาพจาก https://www.wikiwand.com/th/%E0%B8%82%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%A7%E0%B8%AD%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%87

Close

Sign in

Close

Cart (0)

Cart is empty No products in the cart.


Currency